کریم خان بویراحمدی چگونه به قدرت رسید.

کریم خان بویراحمدی، فرزند محمدحسین خان و نوه خداکرم خان مشهور بود. وی در کودکی «سردار» نام داشت.

چون سال تولد وی روشن نیست، نمی دانیم که در وقت قتل پدر چند ساله بود. سال قتل وی، ۱۳۲۶ ق است و به نظر میرسد در میانسالی از میان رفته است. او احتمالاً از سال ۱۳۱۶ ق به بعد بر سر کسب قدرت و ربودن حاکمیت از چنگ عمویش ولی خان، به مبارزه برخاست.

در زمان ایلخانی ولی خان، کریم خان فرزند محمد حسین خان به پشتیبانی طوایف آقایی و کی گیوی با عمو های خود به مخالفت برخاست اما کاری از پیش نبرد و به اصفهان رفت. چون در اصفهان نیز حمایت نشد، به محل مراجعت کرد و به عباسقلی خان آرویی، کلانتر بویراحمد گرمسیر پناه برد. وی، با حمایت عباسقلی خان به جنگ با عمو هایش رفت. جنگ میان آنان، موجب کشته شدن هادی خان در چرام شد.

ولی خان (دیگر عمویش) و طرفدارانش به بختیاری پناه بردند.فرجام این کشمکش، کنار زدن ولی خان و برادرش هادی خان از اریکه قدرت در بویراحمد بود.

کریم خان که با رشادت فردی وپشتیبانی طوایف آقایی وکی گیوی ، جلیل ، بخشی از تامرادی ، تاس احمدی ، گود سرابی ، اولاد علی مومن ،نگین تاجی ودولت وقت به سمت ایلخانی بویراحمد و کوه گیلویه رسیده بود به لقب بهادرالسلطنه نایل گردید. احتمالاً این لقب توسط  مظفرالدین شاه به کریم خان اعطاء شد وخان بلا منازع سردسیر وگرمسیر ( والی چهار بنیچه) گردید.
در این زمان بختیاری ها حاکم رسمی کهگیلویه و بهبهان بودند و با کمک انگلیسی ها و جریان مشروطه و فتح تهران خود را یکه تاز می پنداشتند. اما، قدرت یابی کریم خان و موفقیت سیاسی– نظامی وی، موجب عزل بختیاری ها از حکومت کهگیلویه و بهبهان گردید و فتح الملک حاکم دولتی منطقه گشت (وقایع اتفاقیه، ۱۳۷۶: ۷۰۸).
از سال ۱۳۲۱ ق به بعد کریم خان به دلیل ارتباط خوبی که با علاء الدوله و شعاع السلطنه – حاکمان فارس – پیدا کرده بود، از حمایت و قدرت دولت نیز بهره مند گردید و علاوه بر «منصب بیگلربیگی کل کهگیلویه» لقب«بهادرالسلطنه» را هم کسب کرد ( تقوی مقدم، ۱۳۷۷: ۲۲۷-۲۲۶). او با امکانات دولت –از قبیل توپ و تفنگ و سرباز – و به بهانه اخذ مالیات از ایلات و طوایف، دائماً بر اقتدار خود افزود و در حمله و غارت برخی ایلات جلودار شد.هجوم ناموفق به دشمن زیاری و یورشهای پیروزمندانه به بخشهایی از بهمئی و ممسنی و بختیاری از جمله آن ها بود (رجوع شود به : همان ،۲۲۱-۲۲۷).
عاقبت ،کار به جایی رسید که خوانین بزرگ و مدعی بختیاری و قشقایی، هم چون خسروخان سالار ارفع، سردار اسعد، صولت الدوله، آقا بابا دره شوری و حتی سردار مکرم حکمران خوزستان و ولی خان معزول – عموی کریم خان – در تلگرافهای متعدد به مرکز خواستار جلوگیری و سرکوب او شدند (برای اطلاع از متن تلگراف ها رجوع شود : قائم مقامی ، ۱۳۵۹ :۲۲۷-۲۰۴).این اقدامات ، هیچ کدام موجب درگیری حکومت با کریم خان نشد و سرانجام تند روی ها و غرور وی در درون بویراحمد موجب قتل اوبا تحریک ملا قباد سیسختی که پسر خاله کریم خان بود  گشت.البته در قتل کریم خان علاوه بر طوایف ناراضی بویراحمد از جمله تامرادی که دایی پدر کریم خان محسوب میشدند خوانینی از دیگر ایلات که از قدرت ویکه تازی کریم خان بیم داشتند وناراضی بودند نیز نقش داشتند .روایت های مختلفی از چگونگی قتل کریم خان توسط راویان حوادث تاریخی نقل میشود اما آنچه قابل تحلیل ومنطقی به نظر میرسد این است که دشمنان ورقیبان کریم خان با تحریک ملا قباد سیسختی ونا فرمانی وی  در پرداخت بهره مالکانه وما لیات که توسط کریم خان از بلاد تحت فرمانش اخذ می گردید باعث شد که کریم خان برای تثبیت قدرت خود و تضمین اخذ مالیات به سیسخت برود وبا آوردن 7 گروگان از سیسختیها نزد خود که یکی از آنها فرزند ملا قباد سیسختی بود ضمانت بگیرد . گویا قرار بوده گروگانها را نزد آقا کی گیوی بسپارد در آن زمان آقا محمد راد وآقا صیدال نرمابی (پدر زن کریم خان)ساکن بابکان ونرماب از سران آقاییها وملا مندنی وملا ظفر از کیگیویهای ساکن سپیداروتنگ تامرادی گروگانها را پذیرفتند. کریم خان پس از سپردن گروگانها به متحدین خود از تل زالی در مسیر شاه مختار دوآب کالوس یا همان نعل اشکنان عازم چنار بود دراین سفر برادرناتنی صولت الدوله قشقایی بنام ضیغام الدوله  همراه وی بود که با کمین تفنگ چیهای ملا قباد سیسختی کریم خان بویراحمدی در سال 1283 شمسی به قتل میرسد ویا به قول امروزی ترور میشود.این ترور پیامدهای ناگواری را رقم زد . اولین عکس العمل بعد از ترور کریم خان کشتن 7 گروگان توسط کی گیویها بود. گروگانها که از طریق تل زالی، تل خسرو ، سپیدار ، جلیل وبابکان در راه اعزام به منزل آقا صیدال بودند وقبل از خبر کشته شدن کریم خان در خانه آقا محمد راد واقع در دشتک بابکان حضور داشتند .با اعلام خبر کشته شدن کریم خان ملا ظفر وملا مندنی کی گیوی خود را به گروگانها در خانه آقا محمد راد رساندند و آنها را به رگبار بستند . راوی( آقا خیبر راد) می گوید که آقا محمد از این حرکت قاتلین ناراحت شد وآنها را مورد سرزنش قرار داد . وبه آنها گفت که کشتن این افراد وریختن خون آنها در خانه من به صلاح نبوده است . قاتلین با ناراحتی مقتل را ترک کردند . اجساد را درهمان مکان دفن کردند . از دیگر پیامدهای قتل کریم خان حمله سرتیپ خان وغلامحسین خان (فرزندان کریم خان) با همراهی کی لهراسب به سیسخت در سال 1305شمسی به بهانه قتل کریم خان وکشته شدن افراد ی دیگراز اهالی سیسخت از جمله دونفر از فرزندان ملا قباد (ملا یدالله وملا نصرالله )سیسختی بود. شایان ذکر است پس از قتل کریم خان یکی از همسرانش به نام کربلایی زینب (شیخ ممو) با کربلایی باقر خوبانی ازدواج کردند وبزرگ مردی به نام آقا محمدتقی خوبانی متولد گردید که در زمان عصر خویش از بزرگان بویراحمد وطایفه آقایی بابکان میباشند. درادامه غلام حسین خان فرزند کریم خان بی بی خان قزی دختر آقا محمد راد(برادر کربلایی باقر)  را به همسری برگزیدند وحاصل این وصلت ناصرخان طاهری میباشند. ناگفته نماند قبلا" شکرالله خان فرزند هادی خان با بی بی گلاب دختر آقا نقی (برادر آقا محمد وکربلایی باقر) ازدواج کردندکه عبدالله خان فرزندشان میباشند. به عبارتی خاندان آقا شفیع با خاندان  خداکرم خان بویراحمدی 3 وصلت داشتند.

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و چهارم بهمن ۱۴۰۰ ساعت 0 توسط آقا محمدباقر راد  |